Επειδή η κάνναβη δεν ήταν ποτέ «μόνο CBD & THC»: οι άγνωστες, "κανναβικές" περιπέτειες του Ναπολέοντα.

 

Επειδή η κάνναβη δεν ήταν ποτέ «μόνο CBD & THC»

Τον τελευταίο καιρό, η δημόσια συζήτηση γύρω από τη βιομηχανική κάνναβη περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από απαγορεύσεις, περιορισμούς και νομικές συγκρούσεις για τα προϊόντα CBD & THC.

Όμως η ιστορία της κάνναβης είναι πολύ μεγαλύτερη — και πολύ παλαιότερη — από τη σύγχρονη εμμονή γύρω από το THC.

Για αιώνες, η κάνναβη υπήρξε στρατηγική πρώτη ύλη, γεωργικό προϊόν, ναυπηγικό υλικό, εμπορικός πόρος και εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος. Ήταν το φυτό των πανιών, των σχοινιών, των στόλων και των αυτοκρατοριών. Ένα φυτό τόσο σημαντικό, ώστε να επηρεάζει εμμέσως πολέμους, εμπορικές συμμαχίες και την ίδια την ισορροπία δυνάμεων της Ευρώπης.

Η περίπτωση του Ναπολέοντα είναι ίσως ένα από τα πιο παράξενα — αλλά και αποκαλυπτικά — παραδείγματα αυτής της ξεχασμένης ιστορίας.

Από την εκστρατεία στην Αίγυπτο και τη διάδοση του χασίς στους Γάλλους στρατιώτες, μέχρι τη στρατηγική σημασία της κλωστικής κάνναβης (Cannabis sativa L.) για τους ευρωπαϊκούς στόλους και τη σύγκρουση με τη Ρωσία, η ιστορία του Ναπολέοντα αποκαλύπτει κάτι που συχνά αγνοούμε σήμερα:

ότι η κάνναβη δεν αντιμετωπιζόταν μόνο ως «ουσία», αλλά ως κρίσιμος οικονομικός και γεωπολιτικός πόρος.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ειρωνεία της σύγχρονης εποχής.

Ενώ η Ευρώπη αρχίζει ξανά να συζητά τη βιομηχανική κάνναβη ως αγροτικό προϊόν, οικολογική πρώτη ύλη και στοιχείο της πράσινης οικονομίας, μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης εξακολουθεί να εγκλωβίζεται αποκλειστικά γύρω από τον φόβο και τη δαιμονοποίηση.

Η ιστορία, όμως, θυμάται περισσότερα.

Και καμιά φορά, θυμάται ακόμη και όσα οι κοινωνίες προσπαθούν να ξεχάσουν

Ακολουθεί αναδημοσίευση από το Ιταλικό περιοδικό Dolce Vita.

Ναπολέων, η κάνναβη και ο πόλεμος: 

το φυτό που επηρέασε μια αυτοκρατορία

Από την εκστρατεία στην Αίγυπτο έως την εισβολή στη Ρωσία — ανάμεσα σε χασίς, ναυτικούς στόλους και στρατηγικό εμπόριο: η λιγότερο γνωστή ιστορία του φυτού που συνδέθηκε με τη γεωπολιτική, τους στρατούς και την πτώση του Ναπολέοντα.

Πολύ πριν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, μία από τις πιο στρατηγικές πρώτες ύλες στον κόσμο ήταν η κάνναβη. Χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή πλοίων, τη στήριξη του εμπορίου και τη διατήρηση της επιχειρησιακής ισχύος των ευρωπαϊκών ναυτικών δυνάμεων. Έπαιξε μάλιστα ρόλο και στους Ναπολεόντειους Πολέμους, ανάμεσα στην εκστρατεία της Αιγύπτου, τη διάδοση του χασίς στους Γάλλους στρατιώτες και τη σύγκρουση με τη Ρωσία.

Μετά τη Γαλλική Επανάσταση, ο Ναπολέων εξαπέλυσε μια σειρά στρατιωτικών εκστρατειών που άλλαξαν το πρόσωπο της Ευρώπης. Το 1798 ηγήθηκε της εκστρατείας στην Αίγυπτο, με στόχο να περιορίσει την επιρροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και να πλήξει τη βρετανική ισχύ στη Μεσόγειο.

Ο Βοναπάρτης θαύμαζε βαθιά ιστορικές μορφές όπως ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Ιούλιος Καίσαρας και επιθυμούσε να μιμηθεί τα κατορθώματά τους. Η εκστρατεία στην Αίγυπτο είχε επομένως και έναν έντονο συμβολικό χαρακτήρα: να συνδεθεί με το μεγαλείο των αρχαίων πολιτισμών.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Κάιρο γεννήθηκε ένα από τα πιο μυστηριώδη επεισόδια που συνδέθηκαν με το όνομά του. Σύμφωνα με ιστορικές αφηγήσεις, ο Ναπολέων πέρασε μία νύχτα μέσα στη Μεγάλη Πυραμίδα του Χέοπα. Αφού διέσχισε τους εσωτερικούς διαδρόμους μαζί με τη φρουρά του και έναν θρησκευτικό οδηγό, παρέμεινε μόνος στον θάλαμο της σαρκοφάγου για αρκετές ώρες.

Όταν βγήκε τα ξημερώματα, χλωμός και εμφανώς ταραγμένος, φέρεται να είπε τη φράση που έμεινε στην ιστορία:

«Ακόμα κι αν σας το έλεγα, δεν θα με πιστεύατε.»

Με το πέρασμα του χρόνου δημιουργήθηκαν πολλές εικασίες γύρω από εκείνη τη νύχτα, συμπεριλαμβανομένων θεωριών που συνδέθηκαν με τη χρήση χασίς — ουσίας ιδιαίτερα διαδεδομένης στην Αίγυπτο της εποχής. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ιστορικές αποδείξεις ότι ο ίδιος ο Ναπολέων έκανε χρήση κάνναβης.

Η διάδοση της κάνναβης στους Γάλλους στρατιώτες

Κατά τη διάρκεια της κατοχής της Αιγύπτου, οι Γάλλοι στρατιώτες βρέθηκαν σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο της Ευρώπης. Το αλκοόλ ήταν δύσκολο να βρεθεί — και συχνά κοινωνικά περιορισμένο λόγω της μουσουλμανικής πλειοψηφίας της χώρας. Για τον λόγο αυτό, πολλοί στρατιώτες άρχισαν να καταναλώνουν χασίς και άλλα παρασκευάσματα κάνναβης που κυκλοφορούσαν εύκολα στις πόλεις.

Η ουσία έγινε γρήγορα δημοφιλής ανάμεσα στα στρατεύματα. Όμως οι Γάλλοι διοικητές άρχισαν να ανησυχούν για τις πιθανές συνέπειες στην πειθαρχία του στρατού. Έτσι εκδόθηκαν κανονισμοί που απαγόρευαν τη χρήση κάνναβης στους στρατιώτες.

Οι γαλλικές αρχές έφτασαν μέχρι και στο κλείσιμο αιγυπτιακών καφενείων και καταστημάτων όπου πωλούνταν ροφήματα ή σκευάσματα με χασίς. Οι ιδιοκτήτες συνελήφθησαν με την κατηγορία διακίνησης ουσιών που θεωρούνταν επιβλαβείς για τη στρατιωτική πειθαρχία.

Παρά τις απαγορεύσεις, η κατανάλωση δεν εξαφανίστηκε ποτέ εντελώς από τα στρατεύματα. Όταν η γαλλική εκστρατεία ολοκληρώθηκε το 1801 και οι στρατιώτες επέστρεψαν στη Γαλλία, πολλοί μετέφεραν μαζί τους μεγάλες ποσότητες κάνναβης και χασίς.

Το επεισόδιο αυτό πιθανότατα συνέβαλε στη διάδοση της γνώσης γύρω από την κάνναβη στη Γαλλία. Τις επόμενες δεκαετίες, ιδιαίτερα ανάμεσα σε καλλιτέχνες και διανοούμενους, η κάνναβη μετατράπηκε σε ένα από τα πιο παράξενα και συζητημένα στοιχεία της ευρωπαϊκής κουλτούρας.

Η κάνναβη ως στρατηγική πρώτη ύλη

Πέρα από τις πολιτισμικές διαστάσεις, η πραγματική σημασία της κάνναβης στην εποχή του Ναπολέοντα ήταν κυρίως οικονομική και στρατιωτική. Στους 18ο και 19ο αιώνες αποτελούσε θεμελιώδη πρώτη ύλη για πολλές βιομηχανίες — κυρίως για τη ναυπηγική.

Οι ίνες κάνναβης χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή πανιών, σχοινιών και δεκάδων απαραίτητων εξαρτημάτων των πλοίων. Ανάμεσα σε όλα τα ινώδη φυτά της εποχής, η κάνναβη ήταν μία από τις ελάχιστες που μπορούσαν να αντέξουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στις δύσκολες συνθήκες της θάλασσας.

Για τον εξοπλισμό ενός μόνο πλοίου απαιτούνταν τεράστιες ποσότητες:

κάθε πλήρες σύνολο πανιών απαιτούσε περίπου 2 στρέμματα καλλιέργειας κάνναβης,

κάθε πλοίο διέθετε τουλάχιστον δύο πλήρη σετ,

ανάμεσα σε σχοινιά, πανιά και εξαρτήματα, ένα πολεμικό σκάφος μπορούσε να μεταφέρει δεκάδες τόνους υλικών από κάνναβη.

Το φυτό χρησιμοποιούνταν επίσης και στη διαδικασία του καλαφατίσματος — της τεχνικής σφράγισης των αρμών του σκάφους ώστε να αποφεύγονται οι διαρροές νερού.

Κατά τον 18ο και τις αρχές του 19ου αιώνα, η Ρωσία ήταν ο μεγαλύτερος παραγωγός κάνναβης στην Ευρώπη. Χάρη στις τεράστιες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και στις αποτελεσματικές μεθόδους επεξεργασίας, η χώρα παρείχε περίπου το 80% της κάνναβης που χρησιμοποιούσε η Ευρώπη για τη ναυπηγική.

Αυτό σήμαινε ότι πολλές ναυτικές δυνάμεις — ανάμεσά τους και η Μεγάλη Βρετανία — εξαρτώνταν σε μεγάλο βαθμό από τις ρωσικές εξαγωγές για να διατηρούν ενεργούς τους στόλους τους.

Η αντιπαλότητα με τη Μεγάλη Βρετανία

Ένας από τους βασικούς στρατηγικούς στόχους του Ναπολέοντα ήταν να αποδυναμώσει τη Μεγάλη Βρετανία, την κυρίαρχη ναυτική δύναμη της εποχής. Γνωρίζοντας πόσο εξαρτημένο ήταν το βρετανικό ναυτικό από τη ρωσική κάνναβη, ο αυτοκράτορας προσπάθησε να διακόψει αυτό το εμπόριο.

Αρχικά κατάφερε να πείσει τη Ρωσία να σταματήσει τις πωλήσεις κάνναβης προς τους Βρετανούς. Ωστόσο, ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄ αποφάσισε αργότερα να επαναφέρει τις εμπορικές σχέσεις με τη Βρετανία, αψηφώντας τις γαλλικές πιέσεις.

Το γεγονός αυτό συνέβαλε σημαντικά στην αύξηση της έντασης ανάμεσα στις δύο αυτοκρατορίες.

Η εισβολή στη Ρωσία

Το 1812 ο Ναπολέων πήρε μία απόφαση που έμελλε να αλλάξει την πορεία της ιστορίας: εισέβαλε στη Ρωσία. Ανάμεσα στα πολιτικά και οικονομικά αίτια της σύγκρουσης, ρόλο έπαιξε και ο έλεγχος στρατηγικών πρώτων υλών — ανάμεσά τους και η κάνναβη.

Στις 24 Ιουνίου εκείνης της χρονιάς, ο μεγαλύτερος στρατός της Ευρώπης πέρασε τα ρωσικά σύνορα. Στην αρχή η εκστρατεία φαινόταν επιτυχημένη, όμως η ρωσική στρατηγική συνεχούς υποχώρησης προς το εσωτερικό άλλαξε ριζικά την κατάσταση.

Τα γαλλικά στρατεύματα βρέθηκαν όλο και πιο μακριά από τις γραμμές ανεφοδιασμού. Η πείνα, το ψύχος και η έλλειψη πόρων αποδεκάτισαν τον στρατό. Παρότι ο Ναπολέων κατάφερε να φτάσει στη Μόσχα, η εκστρατεία εξελίχθηκε σε καταστροφή.

Η οπισθοχώρηση μέσα στον ρωσικό χειμώνα σηματοδότησε την αρχή της πτώσης της ναπολεόντειας αυτοκρατορίας.

Ένα μάθημα που επαναλαμβάνεται

Η ιστορία αυτή δείχνει πόσο καθοριστικός μπορεί να γίνει ο έλεγχος στρατηγικών πόρων στη διεθνή πολιτική. Στο παρελθόν η κάνναβη αποτελούσε βασική πρώτη ύλη για το εμπόριο και τη ναυτική ισχύ — τόσο σημαντική ώστε να συμβάλει έμμεσα στις συγκρούσεις ανάμεσα σε μεγάλες αυτοκρατορίες.

Σήμερα οι στρατηγικοί πόροι έχουν αλλάξει — πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ενεργειακές πρώτες ύλες — όμως ο μηχανισμός παραμένει εντυπωσιακά παρόμοιος: ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο των πόρων συνεχίζει να γεννά εντάσεις και πολέμους σε πολλά σημεία του κόσμου.

Η ιστορία της κάνναβης στην εποχή του Ναπολέοντα μας υπενθυμίζει ότι πίσω από πολλά μεγάλα ιστορικά γεγονότα συχνά κρύβονται οικονομικοί και υλικοί παράγοντες εξίσου σημαντικοί με τις φιλοδοξίες των μεγάλων ηγετών.