Κάνναβη: Στροφή στην Ε.Ε. που αναγνωρίζει τα άνθη ως νόμιμα και αμφισβητεί το ιταλικό διάταγμα

 Ας βάλουμε την κάνναβη, επιτέλους στα Μουσεία μας.

(Το Φυλλάδιο, είναι από το Μοναδικό Μουσειακό Μνημείο της Κάνναβης στην Ελλάδα)

Μόλις λίγες εβδομάδες πριν κλείσουν τα μουσεία της χώρας λόγω του κορωνοϊού , ολοκληρώθηκε μία έκθεση που, για πρώτη φορά - σε μεγάλο μουσείο μάλιστα, περιλαμβανόταν ανάμεσα στα εκθέματα της και η κάνναβη.  Πρόκειται για την έκθεση «ΥΦΑΝΣΕΙΣ. Ζωγραφική και Ταπισερί στην Ελλάδα από το 1960 έως σήμερα» που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη, στο κτίριο της Οδού Πειραιώς, από 22/11 έως 01/03. Αρκεί όμως αυτό για ένα τόσο σημαντικό και ταυτόχρονα παρεξηγημένο και για αυτό, παραμελημμένο φυτό? Προφανώς όχι.  Μία και μοναδική παρουσία, σε περιοδική (ούτε καν μόνιμη) έκθεση, δεν είναι αυτό που αξίζει σε ένα φυτό με ιστορία στην περιοχή μας, την στιγμή που επιστρέφει δυναμικά σε όλο και περισσότερα μέρη του πλανήτη.

Είναι σημαντικό να μπει η κάνναβη υπάρχει στα Μουσεία της Ελλάδας 

και γιατί ?

Χρόνια τώρα, μέσα από σειρά παρουσιάσεων, εγκαταστάσεων, συνεντεύξεων και άρθρων, προσπαθούμε να τονίσουμε όχι μόνο την σημασία που είχε η κάνναβη για την ανθρωπότητα στο πέρασμα των χιλιετιών, αλλά και την μακρόχρονη παρουσία της στην  χώρα μας.

Όπως, γνωρίζουμε τώρα πια, η κάνναβη, αποτέλεσε από ένα σημείο και μετά, την δεύτερη σημαντικότερη πρώτη ύλη μετά την ξυλεία, για την Ελληνική ναυτιλία, από την αρχαιότητα,  μέχρι και τον 19^ο αιώνα. Όταν έφτασε στην περιοχή μας από την Ασία, κατά την διάρκεια της πρώτης χιλιετίας π.Χ.  αντικατέστησε σταδιακά, πρώτα τον εισαγόμενο τότε πάπυρο (κυρίως από τις ακτές της Μέσης Ανατολής όπως αναφέρουν οι πηγές και λιγότερο από την Αίγυπτο) και το ενδημικό λινάρι, λόγω της μεγαλύτερης ποσότητας ινών που το πανύψηλο αυτό φυτό, μπορούσε εύκολα να παράγει. Όπως έχουμε αναφέρει και σε παλαιότερο μας άρθρο σε αυτήν εδώ την στήλη, η παραγωγή κάνναβης στην χώρα μας, προοριζόταν για την κατασκευή σχοινιών και πανιών, κυρίως για την ναυσιπλοΐα, όχι όμως αποκλειστικά για αυτήν, αλλά και για άλλες βιομηχανικές, επαγγελματικές, αγροτικές ή απλά, οικογενειακές  χρήσεις, ενώ η παραγωγή του λιναριού, προοριζόταν κυρίως για την κατασκευή ακριβότερων υφασμάτων για ρούχα, σεντόνια και άλλα υφαντουργικά προϊόντα. Αυτό, δεν γινόταν μόνο στην αρχαιότητα, συνεχίστηκε μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’80 που έκλεισαν τα τελευταία κανναβουργεία της χώρας: αυτό του Δεσύλλα στην Κέρκυρα και η ΒΙΛΚΑ της Θεσσαλονίκης.

 Ιστορικές αναφορές στην αρχαία Ελλάδα.

Η πιο γνωστή ίσως χρήση της ήμερης κάνναβης, ήταν η κλωστική, γνωρίζουμε όμως, από πότε ξεκίνησε η καλλιέργεια της ?  Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς ξεκίνησε η καλλιέργεια της στον Ελλαδικό χώρο, είναι όμως βέβαιο ότι πρώτα έφτασε σαν τελικό υφαντουργικό προϊόν από την Ασία, στο πλαίσιο ενός πρώιμου ανταλλακτικού εμπορίου. Σταδιακά όμως, ξεκίνησε και η καλλιέργεια της, όπως αναφέρουν πηγές, που μέχρι σήμερα έχουν αγνοηθεί, τόσο από την σύγχρονη ιστοριογραφία, όσο και από την Μουσειολογία της χώρας μας. Ευτυχώς όμως, οι αναφορές αυτές, προέρχονται από αξιόπιστες πηγές.  

Η πρώτη αναφορά στην κλωστική χρήση του φυτού, γίνεται από τον  Ηρόδοτο που, τον 5^ο π.Χ. αιώνα, περιγράφει την χρήση της στην Θράκη.  Η αναφορά αυτή, έχει διπλή σημασία. Ενώ αναφέρει ότι καλλιεργείται για την κατασκευή υφασμάτων, τόσο όμοια με τα λινά «που όποιος δεν έχει ξαναδεί κάνναβη, θα θεωρήσει ότι είναι λινό», σημειώνει παράλληλα ότι, φυτρώνει και άγρια κάνναβη, κάτι που φανερώνει ότι η καλλιέργεια του φυτού στην περιοχή, είχε ξεκινήσει αρκετά νωρίτερα, ώστε να υπάρχει και ως αυτοφυές.  Δύο αιώνες αργότερα, ο Αθηναίος, μας πληροφορεί στους «Δειπνοσοφιστές» του, ότι στην κατασκευή της «Συρακουσίας», το μεγαλύτερο πλοίο της αρχαιότητας,  που σχεδίασε ο Αρχιμήδης, είχε χρησιμοποιηθεί κάνναβη για την κατασκευή της.  

Δυστυχώς όμως, αυτή η πληροφορία, δεν υπάρχει σε κανένα μουσείο της χώρας, ούτε καν στο Ναυτικό όπου, όπως έχουμε πάλι αναφέρει, μπορεί κάποιος να ενημερωθεί για διάφορα τα είδη ξυλείας που χρησιμοποιούσαν στην κατασκευή των ιστιοφόρων πλοίων της αρχαιότητας, δεν θα βρει όμως, καμία αναφορά στην κάνναβη.

Σημερινή πραγματικότητα και προοπτικές

Δεν έχουμε κουραστεί να επαναλαμβάνουμε ότι η κάνναβη στην Ελλάδα, έχει την πιο πλούσια ιστορία, για όλες τις χρήσεις της, σε ολόκληρο Δυτικό κόσμο, χωρίς να έχουμε ποτέ διαψευστεί. Τα ιστορικά στοιχεία υπάρχουν και είναι πολλά. Εκτός από το πλήθος των αναφορών σην διάρκεια των χιλιετιών που πέρασαν, υπάρχουν και ευρήματα, καθώς και σχετικά μνημεία στην χώρα μας, που μένουν όμως ανεκμετάλλευτα ή κρυμμένα σε κάποια αποθήκη. Αναδημοσιεύσαμε σε αυτήν εδώ την στήλη, λίγους μήνες πριν,  φωτογραφία αρχαίου υφάσματος που βρίσκεται στην συλλογή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου,  έχει ταυτοποιηθεί από την Ελληνική αρχαιολογία ως καννάβινο, αλλά δεν έχει εκτεθεί ποτέ στο κοινό. Άλλη μία αντίστοιχη, αλλά διαφορετική περίπτωση, είναι το ανακαινισμένο Κανναβουργείο της Έδεσσας, μέρος του Βιομηχανικού Μουσείου Νερού της πόλης, που μένει χρόνια τώρα κλειστό για το κοινό.

Αντί επιλόγου

Στην Έκθεση «Υφάνσεις» του Μουσείου Μπενάκη που αποτέλεσε αφορμή για την συγγραφή αυτού του άρθρου, υπήρχαν έργα, Ελλήνων δημιουργών, κατασκευασμένα με ή επάνω σε κάνναβη και τα έργα αυτά έχουν ήδη καταγραφεί στην επίσημη έκδοση που κυκλοφορεί από το Ίδρυμα του Μουσείου και αποτελεί μέρος πια, της Ελληνικής σχετικής βιβλιογραφίας, που με το πέρασμα των χρόνων, συνέχεια εμπλουτίζεται. Μπορεί να μην φαίνεται σημαντικό, αλλά είναι αυτό που θα λέγαμε, μία καλή αρχή.

Ελπίζουμε κάτι αντίστοιχο να συμβεί και στην σύγχρονη Μουσειολογία, υλικό υπάρχει. Αυτό που χρειάζεται, είναι να φύγουν οι αγκυλώσεις του παρελθόντος και να βρει η κάνναβη, επιτέλους, την θέση που της αρμόζει στις προθήκες των Μουσείων μας. Είναι προς όφελος όχι μόνο της ιστορικής αλήθειας, , αλλά και της εθνικής οικονομίας.

Τα τελευταία χρόνια, η κάνναβη έχει επιστρέψει στα χωράφια της χώρας μας, πολλά είναι τα προϊόντα που παράγονται από αυτήν και οι πρώτες εξαγωγές, αν και μικρές ακόμα, είναι γεγονός. Η ανάδειξη της μακρόχρονης παρουσίας του φυτού στα εδάφη της χώρας μας, σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα εδαφοκλιματολογικά χαρακτηριστικά της χώρας, μόνο θετικά μπορεί να συμβάλει στην επιτυχία των Ελληνικών προϊόντων κάνναβης στις αγορές του εξωτερικού.

Εάν  ρωτήσετε στην Θράκη, θα σας πουν ότι, η κάνναβη, χιλιετίες μετά τον Ηρόδοτο και δεκαετίες μετά από την απαγόρευση της καλλιέργειας της, ακόμα φυτρώνει μόνη της, όπως και σε άλλες περιοχές της Ελλάδα, γιατί πολύ απλά, της ταιριάζουμε σαν χώρα.

Ας το αναδείξουμε λοιπόν !